GLP-1 İlaçları Körlüğe mi Neden Oluyor? FDA Uyarısı Ne Anlama Geliyor?

GLP-1 İlaçları Körlüğe mi Neden Oluyor? FDA’nın Yeni Uyarısı Gerçekte Ne Anlama Geliyor?

Öncelikle FDA’nın yeni uyarısında bahsedilen NAION hastalığı nedir?

NAION, yani non-arteritik anterior iskemik optik nöropati, göz sinirinin ön bölümüne giden kan akımının azalması sonucunda ortaya çıkan, ani ve genellikle ağrısız görme kaybına neden olabilen bir hastalıktır. Bazı hastalarda görme kaybı kalıcı olabilir (FDA, 2026). Ancak burada önemli bir nokta var.

NAION yeni keşfedilmiş bir hastalık değil. GLP-1 ilaçları piyasaya çıkmadan çok önce de bildiğimiz, tıp literatüründe uzun zamandır tanımlanmış bir hastalıktır.

Tip 2 diyabet hastalarında, obez bireylerde, hipertansiyonu olanlarda, sigara kullananlarda, uyku apnesi bulunanlarda ve bazı damar hastalıklarına sahip kişilerde riskin daha yüksek olduğunu biliyoruz. Obezite ve metabolik sendromun da NAION ile ilişkili olduğunu gösteren çalışmalar mevcut (Liu et al., 2021; Kohli et al., 2022).

Yani dikkatinizi çekmek istediğim nokta, GLP-1 ilaçlarını kullanan hastaların önemli bir bölümü zaten diyabeti, obezitesi veya kardiyovasküler risk faktörleri olan kişiler. Yani bu hasta grubu zaten NAION rahatsızlığına daha yatkın olabilecek bir grupta yer alıyor. Dolayısıyla bir hastanın GLP-1 kullanırken NAION geliştirmesi, bu hastalığın mutlaka ilaç tarafından oluşturulduğu anlamına gelmez.

Bu ayrımı yapabilmek için bilimsel verilere bakmamız gerekiyor. FDA’in 9 Kasım 2026 tarihinde yayımladığı değerlendirmede, toplam 134.253 katılımcının bulunduğu, 288.879 kişi-yıllık takip süresini kapsayan 126 randomize klinik araştırma incelenmiş. Peki toplam kaç olası NAION vakası görülmüş biliyor musunuz?

Toplam 15.

Bunların 10’u GLP-1 tedavisi alan kişilerde, 5’i ise karşılaştırma grubunda görülmüş (FDA, 2026). Şimdi bu rakamları nasıl yorumlayacağız? Öncelikle bu insanların başka hangi risk faktörlerine sahip olduklarını düşünmemiz gerekiyor. Hipertansiyonları var mıydı? Sigara kullanıyorlar mıydı? Diyabetleri ne kadar süredir vardı? Uyku apneleri var mıydı? Yayımlanan FDA özetinden bu 15 hastanın tüm bireysel risk özelliklerini öğrenemiyoruz. Randomize araştırmalar bu tür farklılıkları azaltmak için tasarlanır, ancak sadece 15 vakanın bulunduğu bir analizde bütün olası etkileri kesin olarak ayırmak kolay değil. Bu denli küçük vaka sayılarında bireysel risklerin ciddi şekilde farklı olabileceğini biliyoruz. Yani örneğin bu 15 vakanın hepsi de sigara kullanan bireyler miydi? Hepsi de hem diyabet hem tansiyon hastası mıydı? Bilmiyoruz.

Dolayısıyla bu veriler olası bir risk artışına işaret ediyor, ancak GLP-1 ilaçlarının doğrudan NAION’a neden olduğunu kesin olarak kanıtlamıyor.

Burada sosyal medyanın yarattığı, tıklanma alabilmek için iddialı manşet atma kaygısıyla yapılan haberlerden ziyade bilimsel gerçeklere bakmak gerekir. GLP-1 kullanmayan karşılaştırma grubunda yılda 100 bin kişi başına 3,8 NAION vakası görülürken, GLP-1 kullanan grupta bu rakam 6,4. Yani 100 bin kişi-yıllık takip başına, karşılaştırma grubuna göre yaklaşık 2,6 ilave NAION vakasından bahsediyoruz (FDA, 2026).

Öte yandan Nisan 2026’da British Journal of Ophthalmology dergisinde yaklaşık 97 bin katılımcıyı kapsayan başka bir araştırma yayımlandı. Araştırmacılar semaglutid ve liraglutidin, yani Ozempic ve Saxenda gibi ilaçların etken maddelerinin kullanıldığı randomize, plasebo kontrollü klinik araştırmaların sonuçlarını incelediler (Vilsbøll et al., 2026). Ve ne buldular biliyor musunuz?

GLP-1 kullanan yaklaşık 65 bin kişide yalnızca üç doğrulanmış NAION vakası görülürken, plasebo kullanan yaklaşık 32 bin kişide dört hastada toplam beş NAION olayı tespit edildi.

Takip sürelerine göre hesaplandığında, GLP-1 grubunda yılda 100 bin kişi başına yaklaşık üç vaka görülürken, plasebo grubunda bu rakam yaklaşık altıydı. Yani bu araştırmada GLP-1 kullanan insanlarda daha az NAION vakası görüldü. Hatta yalnızca bu araştırmanın rakamlarına bakarsanız GLP-1 ilaçlarının NAION’a karşı koruyucu olabileceğini bile düşünebilirsiniz. Ama bilim böyle yapılmaz.

Çünkü yalnızca birkaç vakanın görüldüğü bir araştırmadan hareketle ilacın koruyucu olduğunu söylemek de doğru değil. Bu çalışmada NAION tanısı doğrulanan hastaların tamamında ileri yaş, obezite, hipertansiyon, sigara kullanımı veya yüksek kolesterol gibi bilinen risk faktörlerinden en az biri bulunuyordu (Vilsbøll et al., 2026).

Bu da bize NAION’un zaten belirli risk faktörleriyle ilişkili olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.

Tabi ki bu araştırmada yalnızca sekiz doğrulanmış NAION olayı olduğu için GLP-1 ilaçlarının riski kesinlikle azalttığını da artırmadığını da söyleyemeyiz. Ama aynı şekilde, mevcut araştırmalardan birini seçip diğerini görmezden gelerek “GLP-1 ilaçları körlüğe neden olur” demek de bilimsel açıdan doğru değil.

Yani araştırmaların sonuçları ve riskin büyüklüğüne ilişkin tahminler tamamen aynı değil.

Kısacası bugün için bildiğimiz şey NAION çok nadir görülen, ancak ciddi sonuçları olabilen bir hastalıktır. GLP-1 ilaçlarıyla olası ilişkisi araştırılmaya devam ediyor. Mevcut randomize araştırmaların birleştirilmiş verilerinde gözlenen ilave mutlak risk ise oldukça küçük.

Şimdi diyelim ki FDA’nın bu araştırmalarda bulduğu fark tamamen doğru ve 100 bin kişi-yılda görülen bu ek 2,6 vakadan gerçekten zayıflama iğneleri sorumlu. Bu sizin için ne anlama geliyor?

Yılda yaklaşık yüzde 0,0026 oranında ilave mutlak NAION riskinden bahsediyoruz. Peki obezseniz, tip 2 diyabetiniz ve hipertansiyonunuz varsa, bu hastalıkların uzun vadede sağlığınız üzerinde oluşturduğu riskler ne durumda? Erken ölüm riskiniz? Kalp krizi riskiniz? İnme, yani felç riskiniz?

Bu risklerin çok daha yaygın ve ciddi olduğunu yıllardır biliyoruz. 2016 yılında The Lancet dergisinde yayımlanan ve 10 milyondan fazla kişinin verilerini değerlendiren büyük bir meta-analize göre, normal kilolu bireylerle karşılaştırıldığında, birinci derece obezitesi olan kişilerde tüm nedenlere bağlı ölüm hızı yüzde 45, ikinci derece obezitesi olanlarda yüzde 94, üçüncü derece obezitesi olanlarda ise yüzde 176 oranında daha yüksek bulundu (Global BMI Mortality Collaboration, 2016). Bunlar mutlak ölüm olasılıkları değil, göreceli risk artışları. Ancak obezitenin derecesi arttıkça ölüm riskinin ne kadar ciddi boyutlara ulaşabildiğini gösteriyor. Yani ağır obezitesi olan kişilerde ölüm hızı, normal kilolu kişilerin neredeyse üç katına çıkıyor. Üstelik başka bir büyük araştırmaya göre, vücut kitle indeksi 30–35 arasında olan kişilerde yaşam süresi yaklaşık 2 ila 4 yıl, VKİ 40–45 arasında olan kişilerde ise yaklaşık 8 ila 10 yıl daha kısa bulunmuş (Prospective Studies Collaboration, 2009).

Peki biz bu ilaçları kullanarak sadece kilo mu verdiriyoruz?

Hayır.

2023 yılında New England Journal of Medicine dergisinde yayımlanan SELECT araştırmasında, daha önceden kardiyovasküler hastalığı bulunan ve fazla kilolu veya obezitesi olan 17.604 kişi değerlendirildi. Yaklaşık 3,3 yıllık takip süresinde, kalp krizi, inme veya kardiyovasküler ölümden oluşan birleşik sonlanım noktası plasebo grubunda yüzde 8 oranında görülürken, semaglutid kullananlarda yüzde 6,5’e düştü. Yani ciddi kardiyovasküler olaylarda yüzde 20 göreceli risk azalması ve 1,5 yüzde puanlık mutlak risk azalması görüldü (Lincoff et al., 2023).

2024 yılında Alzheimer’s & Dementia dergisinde yayımlanan büyük bir araştırmada, tip 2 diyabet hastalarında semaglutid kullanımının Alzheimer hastalığına yakalanma riskinin daha düşük olmasıyla ilişkili olduğu gösterildi. Araştırmada 1 milyondan fazla uygun hastanın verileri değerlendirildi ve semaglutid kullanan kişilerde, karşılaştırılan diğer diyabet ilaçlarına göre ilk Alzheimer tanısı alma riski daha düşük bulundu (Wang et al., 2024). Şimdi bu çok önemli bir gelişme. Çünkü GLP-1 ilaçlarının beyindeki nöroinflamasyon, metabolik bozukluklar ve nörodejeneratif süreçler üzerindeki olası etkileri uzun zamandır araştırılıyor.Ancak şunu da belirtmek gerekir: 2026 yılında yayımlanan iki büyük randomize klinik araştırmada, semaglutidin Alzheimer hastalığı başlamış kişilerde hastalığın ilerlemesini yavaşlattığı gösterilemedi (Cummings et al., 2026). Yani Alzheimer’ın ortaya çıkma riskini azaltma ihtimali ile mevcut Alzheimer hastalığını tedavi etmek aynı şey değil. Koruyucu etki ihtimali halen araştırılmaya değer, umut veren bir gelişme. Bir de inflamasyon meselesi var.

2026 yılında Circulation dergisinde yayımlanan SELECT araştırmasının bir alt analizinde, semaglutid kullanan kişilerde inflamasyonun önemli göstergelerinden biri olan yüksek duyarlılıklı C-reaktif protein, yani hsCRP düzeylerinde, plaseboya kıyasla 104 hafta sonunda yaklaşık yüzde 38 azalma görüldü (Plutzky et al., 2026). Üstelik bu düşüş kilo kaybı belirginleşmeden önce başlamış ve anlamlı kilo kaybı yaşamayan bazı hastalarda da görülmüş. Yani bu ilaçların inflamasyon üzerindeki etkilerinin yalnızca kilo kaybıyla açıklanamayabileceğine dair bulgular var.

İnme, yani felç konusunda da elimizde oldukça güçlü veriler mevcut. 2024 yılında International Journal of Stroke dergisinde yayımlanan, 82 binden fazla katılımcının bulunduğu 11 randomize klinik araştırmanın meta-analizinde, GLP-1 ilaçlarının inme riskini yaklaşık yüzde 15, ölümcül olmayan inme riskini ise yüzde 13 oranında azalttığı gösterildi (Adamou et al., 2024).

Ve son zamanlarda meme kanseriyle ilgili de oldukça ilginç araştırmalar yayımlanmaya başladı. Haziran 2026’da JCO Oncology Practice dergisinde yayımlanan bir araştırmada, fazla kilolu veya obezitesi bulunan 111 binden fazla kadının verileri incelendi. GLP-1 kullanan kadınlarda meme kanseri görülme olasılığının, kullanmayanlara göre yaklaşık yüzde 30 daha düşük olduğu bulundu. Üstelik bu ilişki yaş, vücut kitle indeksi, meme yoğunluğu ve diyabet gibi faktörler hesaba katıldıktan sonra da devam etti (McDonald et al., 2026).

Yani bir tarafta, ilaca bağlı olabileceği düşünülen fakat olmama ihtimali de olan ve yılda 100 bin kişi başına yaklaşık 2,6 ilave NAION vakasından bahsediyoruz. Diğer tarafta ise obezitenin, tip 2 diyabetin ve kardiyovasküler hastalıkların çok daha yaygın, yıllar içerisinde biriken ve ölümcül olan komplikasyonları var. Yani, bir ilacın olası yan etkilerini tartışırken, o ilacın önleyebildiği ciddi sağlık sorunlarını da görmezden gelemeyiz.

Tıpta hiçbir tedavi tamamen risksiz değildir. Önemli olan bu riskin ne kadar büyük olduğu, ne kadar kesin bilindiği ve tedavinin sağladığı faydayla nasıl karşılaştırıldığıdır. Obezitenin ve kontrolsüz tip 2 diyabetin yarattığı sağlık riskleri oldukça büyük ve çok iyi belgelenmiş durumdadır (Global BMI Mortality Collaboration, 2016).

Sosyal medyada birkaç fazla tıklanma almak için büyük büyük manşetler atmadan önce, bu tedavilere gerçekten ihtiyacı olan ve bu tedavilerden önemli sağlık faydaları görebilecek insanları gereksiz yere korkutmanın sonuçlarını da düşünmek gerekir. Hastaların ihtiyacı olan şey korkutucu manşetler değil, doğru ve dengeli bilimsel bilgilerdir.

Artık korku pazarlamayı bırakıp rakamları doğru konuşalım.

Dr. Ahmet Özyiğit, MD, FAAMM, ABAARM
Longevity Physician

Referanslar:

1. Adamou, A., Barkas, F., Milionis, H. and Ntaios, G. (2024) ‘Glucagon-like peptide-1 receptor agonists and stroke: A systematic review and meta-analysis of cardiovascular outcome trials’, International Journal of Stroke, 19(8), pp. 876–887.
DOI: 10.1177/17474930241253988.

2. Cummings, J.L. et al. (2026) ‘Efficacy and safety of oral semaglutide 14 mg (flexible dose) in early-stage symptomatic Alzheimer’s disease (evoke and evoke+): two phase 3, randomised, placebo-controlled trials’, The Lancet, 407(10544), pp. 2167–2179. DOI: 10.1016/S0140-6736(26)00459-9.

3. Food and Drug Administration (FDA) (2026) ‘FDA requires safety labeling changes for glucagon-like peptide-1 receptor agonists (GLP-1 RAs) due to potential increased risk of rare but serious eye condition’, FDA Drug Safety Communication, 9 November. Available at: FDA Official Safety Communication (Accessed: 13 November 2026).

4. Global BMI Mortality Collaboration (2016) ‘Body-mass index and all-cause mortality: individual-participant-data meta-analysis of 239 prospective studies in four continents’, The Lancet, 388(10046), pp. 776–786. DOI: 10.1016/S0140-6736(16)30175-1.

5. Kohli, D., Wu, K.Y., White, L.J., Hodge, D.O., Chen, J.J. and Roddy, G.W. (2022) ‘Metabolic syndrome and its components are associated with non-arteritic anterior ischaemic optic neuropathy’, BMJ Open Ophthalmology, 7(1), e001111. DOI: 10.1136/bmjophth-2022-001111.

6. Lincoff, A.M. et al. (2023) ‘Semaglutide and cardiovascular outcomes in obesity without diabetes’, New England Journal of Medicine, 389(24), pp. 2221–2232. DOI: 10.1056/NEJMoa2307563.

7. Liu, B., Yu, Y., Liu, W., Deng, T. and Xiang, D. (2021) ‘Risk factors for non-arteritic anterior ischemic optic neuropathy: A large scale meta-analysis’, Frontiers in Medicine, 8, 618353. DOI: 10.3389/fmed.2021.618353.

8. McDonald, E.S. et al. (2026) ‘GLP-1 agonists are associated with a significant reduction in breast cancer incidence in women’, JCO Oncology Practice, 22(7), pp. 1341–1348. DOI: 10.1200/OP-26-00485.

9. Plutzky, J. et al. (2026) ‘Effect of semaglutide on the inflammatory biomarker high-sensitivity CRP in patients with established cardiovascular disease and overweight or obesity in SELECT: A prespecified secondary analysis’, Circulation, 154(11), pp. 976–991. DOI: 10.1161/CIRCULATIONAHA.125.074482.

10. Prospective Studies Collaboration (2009) ‘Body-mass index and cause-specific mortality in 900 000 adults: Collaborative analyses of 57 prospective studies’, The Lancet, 373(9669), pp. 1083–1096. DOI: 10.1016/S0140-6736(09)60318-4.

11. Vilsbøll, T., Arun Kumar, D., Aiello, L.P., Rönnbäck, C., Stellfeld, M. and Larsen, L.M. (2026) ‘Non-arteritic anterior ischaemic optic neuropathy incidence in placebo-controlled clinical trials of liraglutide or semaglutide’, British Journal of Ophthalmology, published online 28 April. DOI: 10.1136/bjo-2025-328729.

12. Wang, W., Wang, Q., Qi, X., Gurney, M., Perry, G., Volkow, N.D., Davis, P.B., Kaelber, D.C. and Xu, R. (2024) ‘Associations of semaglutide with first-time diagnosis of Alzheimer’s disease in patients with type 2 diabetes: Target trial emulation using nationwide real-world data in the US’, Alzheimer’s & Dementia, 20(12), pp. 8661–8672. DOI: 10.1002/alz.14313